Nie dostałeś podwyżki, choć wykonujesz takie same obowiązki jak inni pracownicy? Pominięto Cię przy awansie ze względu na wiek, płeć albo niepełnosprawność? A może współpracownicy regularnie traktują Cię gorzej niż resztę zespołu?

Takie sytuacje to nie tylko brak etyki zawodowej. W świetle przepisów mogą też oznaczać dyskryminację w pracy.

Dlatego w tym artykule przeczytasz m.in.:

  • co to jest dyskryminacja w pracy i jak definiuje ją Kodeks pracy
  • jakie zachowania mogą być uznane za dyskryminujące
  • jak wygląda dyskryminacja w pracy ze względu na wynagrodzenie, wiek, płeć lub niepełnosprawność
  • czym różni się dyskryminacja od mobbingu
  • jak udowodnić dyskryminację w pracy, by skutecznie dochodzić swoich praw.

Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj.

Stwórz CV teraz
dyskryminacja w pracy
dyskryminacja w pracy
Użyj tego szablonu CV

Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

Dlaczego warto nam zaufać i skorzystać z kreatora InterviewMe? Tutaj poznasz opinie użytkowników, którzy już stworzyli w nim swoje CV lub list motywacyjny.

Dyskryminacja w pracy — co to jest? Definicja

Dyskryminacja w pracy to nierówne traktowanie pracownika lub kandydata do pracy ze względu na określoną cechę, która nie ma związku z jego kompetencjami zawodowymi, kwalifikacjami lub sposobem wykonywania obowiązków. W Polsce zakaz dyskryminacji reguluje Kodeks pracy. Prawo chroni pracowników przed nierównym traktowaniem m.in. ze względu na:

  • płeć
  • wiek
  • niepełnosprawność
  • rasę
  • religię
  • narodowość
  • przekonania polityczne
  • pochodzenie etniczne
  • orientację seksualną 
  • formę zatrudnienia (w tym rodzaj umowy).

Dyskryminacja może występować na każdym etapie zatrudnienia — od rekrutacji, przez ustalanie wynagrodzenia i przyznawanie awansów, aż po rozwiązanie umowy o pracę.

Niestety, ten problem jest znacznie częstszy niż mogłoby się wydawać — i nie tylko w pracy. Według badania Eurobarometru aż 21% obywateli Unii Europejskiej doświadczyło w swoim kraju dyskryminacji lub nękania w ciągu ostatniego roku. Najczęściej wskazywanymi przyczynami takiej dyskryminacji były wiek, płeć, poglądy polityczne, sytuacja społeczno-ekonomiczna i ogólny wygląd fizyczny.

Weź jednak pod uwagę jedną ważną rzecz: nie każda sytuacja, w której poczułeś się potraktowany gorzej niż inni, oznacza dyskryminację w pracy. Aby formalnie można było mówić o dyskryminacji, gorsze traktowanie musi wynikać z jakiejś cechy objętej ochroną prawną.

W praktyce granica między zwykłą niesprawiedliwością czy brakiem grzeczności a dyskryminacją bywa trudna do zauważenia. Wyobraź sobie dwóch pracowników zatrudnionych w tej samej firmie. Sam fakt, że kobieta i mężczyzna wykonują różne zadania albo że pracodawca wymaga od nich określonych kwalifikacji związanych z charakterem stanowiska, nie oznacza jeszcze dyskryminacji ze względu na płeć.

Ale jeśli oboje mają podobny zakres obowiązków, poziom doświadczenia i wyniki, a jeden z nich otrzymuje wyższe wynagrodzenie wyłącznie dlatego, że jest mężczyzną — bo np. szef obawia się, że pracownica zajdzie w ciążę i będzie musiał jej płacić w trakcie urlopu macierzyńskiego — nie mamy tu już do czynienia z subiektywną oceną przełożonego, lecz z potencjalnym naruszeniem prawa.

Dyskryminacja w pracy — przykłady

Dyskryminacja w pracy może przyjmować różne formy. Czasem jest bardzo łatwa do zauważenia — np. gdy pracownik otwarcie słyszy, że nie dostanie awansu lub podwyżki, bo jest na to za młody. Innym razem przybiera formę bardziej subtelną: gdy ktoś regularnie dostaje mniej atrakcyjne zadania, jest pomijany przy ważnych projektach albo ma mniejsze możliwości rozwoju.

Poniżej omówię najczęstsze przykłady dyskryminacji w miejscu pracy.

Dyskryminacja w pracy ze względu na wynagrodzenie

Jednym z najczęściej omawianych przykładów jest dyskryminacja płacowa — czyli sytuacja, w której pracownicy wykonujący podobną pracę otrzymują różne wynagrodzenia z powodów niezwiązanych z ich kompetencjami, doświadczeniem czy efektami pracy.

Przykład? Dwie osoby pracują na tym samym stanowisku, mają podobny staż pracy i zakres obowiązków, ale jedna z nich zarabia mniej tylko dlatego, że należy do określonej grupy — np. jest kobietą. W takim przypadku różnica w pensji może być przejawem nierównego traktowania.

Niestety — z uwagi na społeczne tabu wokół pieniędzy dyskryminacja w pracy ze względu na wynagrodzenie często jest niewidoczna na pierwszy rzut oka. Jak wynika z badania InterviewMe „Cena pracy”, ponad połowa pracowników w Polsce uważa, że zarabia za mało w stosunku do pełnionych obowiązków, a tylko 73% kiedykolwiek sprawdziło, ile zarabiają osoby o podobnych kwalifikacjach.

Dyskryminacja w pracy ze względu na wiek

Wiek może wpływać na sposób, w jaki pracownik jest oceniany — i nie zawsze jest to ocena oparta na rzeczywistych umiejętnościach. Z naszego badania „Ageizm po polsku” wynika, że 34% Polaków było świadkiem takiej sytuacji, a 29% doświadczyło jej na własnej skórze. Jednocześnie aż 42% ma obawy, że rekruter odrzuci ich CV ze względu na datę urodzenia.

Przejawem dyskryminacji w pracy ze względu na wiek może być pomijanie starszych pracowników przy szkoleniach i awansach. Albo zakładanie, że wszystkim osobom z generacji Z brakuje zaangażowania, doświadczenia lub kompetencji i celowe pomijanie ich przy ważnych projektach tylko z powodu wieku.

Dyskryminacja kobiet w pracy

Dyskryminacja kobiet w pracy może dotyczyć różnych obszarów — od procesu rekrutacji, przez dostęp do awansu i codzienne traktowanie w pracy, aż po wysokość wynagrodzenia.

Jednym z częstych problemów jest ocenianie kobiet nie przez pryzmat ich kompetencji, ale przez stereotypy związane z życiem prywatnym. Przykładem może być założenie pracodawcy, że młoda kobieta wkrótce odejdzie na urlop macierzyński, dlatego nie warto inwestować w jej rozwój lub powierzać jej odpowiedzialne zadania. Badanie InterviewMe „Matki małych dzieci na rynku pracy” wykazało, że zdaniem 45% Polaków matki niemowląt i kilkulatków doświadczają jakiejś formy dyskryminacji w miejscu pracy.

Ważne: W trakcie rozmowy kwalifikacyjnej potencjalny pracodawca nie ma prawa pytać o Twoją sytuację rodzinną, posiadanie dzieci (lub ich brak) ani stan cywilny. Zadawanie takich pytań może wskazywać na dyskryminację.

Dyskryminacja osób niepełnosprawnych w pracy

Osoby z niepełnosprawnościami mogą spotykać się z barierami już na etapie rekrutacji. Bo czasami problemem nie jest brak odpowiednich umiejętności kandydata czy „zbyt dużych” wymagań na danym stanowisku, ale przekonanie pracodawcy, że osoba z daną dolegliwością sobie na nim nie poradzi.

Dyskryminacja osób niepełnosprawnych w pracy może pojawić się również później — np. gdy firma nie zapewnia odpowiednich warunków w biurze pomimo takiej możliwości albo ogranicza rozwój zawodowy takiego pracownika.

Dlatego warto pamiętać, że wiele osób z niepełnosprawnościami z powodzeniem pracuje, a odpowiednie dostosowanie miejsca pracy często pozwala im w pełni wykorzystywać swoje kompetencje.

Dyskryminacja w pracy przez współpracowników

Dyskryminacja w pracy nie zawsze pochodzi od przełożonego. Problem może pojawić się również w relacjach między pracownikami — np. gdy jedna osoba jest regularnie wykluczana z zespołu, ignorowana albo traktowana gorzej ze względu na określoną cechę.

W tym miejscu warto jednak odróżnić pojedynczy konflikt lub nieporozumienie od powtarzającego się wzorca zachowań. Jedna niemiła uwaga lub zwykły brak sympatii nie zawsze będzie dyskryminacją. Jednak regularne odsuwanie kogoś od zespołu lub ograniczanie mu dostępu do informacji może już wskazywać na poważniejszy problem.

Czy zakaz palenia w pracy to dyskryminacja?

Nie — zakaz palenia w pracy nie jest uznawany za dyskryminację, o ile obowiązuje wszystkich pracowników na takich samych zasadach. Pracodawca ma prawo i obowiązek wprowadzić zasady w zakresie BHP i organizacji pracy. A ograniczenie lub całkowity zakaz palenia papierosów na terenie firmy zwykle służy ochronie zdrowia pracowników oraz zapewnieniu odpowiednich warunków pracy.

Żeby zakaz palenia w pracy został uznany za dyskryminację, pracodawca musiałby stosować różne zasady wobec pracowników będących w porównywalnej sytuacji — np. Pozwalać jednej grupie pracowników na dodatkowe przerwy, a innym tego odmawiać bez obiektywnego uzasadnienia. W takim przypadku głównym problemem nie byłby jednak sam zakaz palenia, lecz nierówne traktowanie pracowników.

Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj.

szablon cv
Stwórz CV teraz

Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

Dyskryminacja i mobbing a Kodeks pracy

W codziennych rozmowach pojęcia dyskryminacji i mobbingu często są używane zamiennie. Są to jednak dwa różne zjawiska, które Kodeks pracy reguluje osobno. Mogą występować jednocześnie, jednak w praktyce nie każde nierówne traktowanie będzie mobbingiem, a nie każdy mobbing będzie dyskryminacją.

Zatem co Kodeks pracy mówi o dyskryminacji? Podstawą jest tutaj art. 183a, który stanowi:

Art. 183a. § 1. Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. 
§ 2. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z przyczyn określonych w § 1. 

Kodeks pracy wyróżnia też dwa podstawowe rodzaje dyskryminacji: bezpośrednią i pośrednią.

  • Dyskryminacja bezpośrednia — dotyczy pracowników traktowanych gorzej niż inne osoby znajdujące się w podobnej sytuacji ze względu na określoną cechę.
  • Dyskryminacja pośrednia — ma miejsce, gdy pozornie neutralna zasada lub praktyka stawia określoną grupę pracowników w mniej korzystnej sytuacji.

Przykładowo, firma może nie mieć w regulaminie żadnego zapisu dyskryminującego osoby starsze. Jeśli jednak wszystkie szkolenia i programy rozwojowe są kierowane wyłącznie do pracowników poniżej określonego wieku, może to zostać uznane za przejaw dyskryminacji pośredniej.

Natomiast definicja mobbingu znajduje się w art. 94³ § 2 Kodeksu pracy:

Art. 94³ § 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie go z zespołu współpracowników.

Zwróć uwagę na dwa kluczowe elementy:

  • uporczywość — czyli zachowania powtarzają się regularnie
  • długotrwałość — gdy problem trwa przez dłuższy czas, a nie jest jednorazowym incydentem.

Przykładem mobbingu może być więc systematyczne ośmieszanie pracownika na zebraniach, ciągłe podważanie jego kompetencji, izolowanie go od zespołu czy przydzielanie zadań wyłącznie po to, aby doprowadzić do jego kompromitacji.

Jaka jest różnica między dyskryminacją w pracy a mobbingiem?

Dyskryminacja w pracy

Mobbing

Wynika z określonej cechy pracownika (np. płci, wieku, niepełnosprawności).

Wynika z uporczywego i długotrwałego nękania pracownika.

Nie musi być długotrwała — nawet pojedyncza decyzja może być dyskryminująca.

Musi mieć charakter powtarzalny i długotrwały.

Dotyczy przede wszystkim nierównego traktowania. 

Dotyczy przede wszystkim nękania, zastraszania lub poniżania. 

Czy mobbing i dyskryminacja w pracy mogą występować jednocześnie?

Tak. Wyobraź sobie pracownicę, która po poinformowaniu o ciąży zostaje odsunięta od ważnych projektów, pomijana przy premiach, a dodatkowo przełożony regularnie komentuje jej sytuację rodzinną i publicznie podważa jej zaangażowanie. W takiej sytuacji możemy mieć do czynienia zarówno z dyskryminacją ze względu na płeć i macierzyństwo, jak i z mobbingiem, jeśli zachowanie toksycznego szefa jest uporczywe i długotrwałe.

Dlatego przy ocenie swojej sytuacji warto zadać sobie dwa pytania:

  1. Czy jestem traktowany gorzej ze względu na określoną cechę? To może wskazywać na dyskryminację.
  2. Czy jestem regularnie nękany, poniżany lub izolowany przez dłuższy czas? To może wskazywać na mobbing.

Takie rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, ponieważ od niego zależy sposób dochodzenia swoich praw oraz rodzaj roszczeń, których można dochodzić przed sądem pracy.

Dyskryminacja w pracy — jak ją udowodnić?

Jeśli podejrzewasz, że doświadczasz dyskryminacji w pracy, zacznij zbierać dowody. Im lepiej udokumentujesz tę sytuację, tym łatwiej będzie Ci dochodzić swoich praw przed pracodawcą lub sądem pracy.

Oto kilka kroków, jak to zrobić.

  1. Zapisuj konkretne sytuacje. Notuj daty, miejsca, uczestników i przebieg zdarzeń — np. odmowę awansu, obniżenie premii lub dyskryminujące komentarze.
  2. Zachowuj wiadomości i dokumenty. Przechowuj e-maile, wiadomości ze Slacka, SMS-y, decyzje kadrowe, oceny okresowe i inne dokumenty związane z Twoim zatrudnieniem.
  3. Porównaj swoją sytuację z innymi pracownikami. Sprawdź, czy osoby wykonujące podobną pracę mają lepsze warunki zatrudnienia, wyższe wynagrodzenie lub większy dostęp do szkoleń i możliwości awansu.
  4. Poszukaj świadków. Współpracownicy, którzy widzieli lub słyszeli dane zachowania, mogą potwierdzić Twoją wersję wydarzeń.
  5. Zgłoś problem pracodawcy. O swoich wątpliwościach w pierwszej kolejności poinformuj przełożonego lub dział HR. Sprawdź, czy możesz skorzystać z wewnętrznej procedury zgłaszania naruszeń.
  6. Skorzystaj z pomocy instytucji. Jeśli podejrzewasz, że jesteś dyskryminowany w miejscu pracy, możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy, związku zawodowego, prawnika lub organizacji zajmującej się ochroną praw pracowników.

Wskazówka: W sprawach dotyczących dyskryminacji pracownik nie zawsze musi udowodnić wszystko w 100%. Wystarczy uprawdopodobnić, że doszło do nierównego traktowania, a wtedy pracodawca powinien wykazać, że kierował się obiektywnymi powodami.

Musisz napisać również list motywacyjny?W naszym kreatorze znajdziesz nowoczesne wzory do wypełnienia i praktyczne porady. Stwórz list motywacyjny w 5 minut tutaj.

cv i list motywacyjny
Kreator listu motywacyjnego

Zobacz inne szablony, stwórz list motywacyjny i pobierz dokument w PDF tutaj.

Jeśli jesteś traktowany gorzej od innych pracowników, nie ignoruj problemu. Im szybciej rozpoznasz oznaki dyskryminacji w pracy i zaczniesz je dokumentować, tym łatwiej będzie Ci skutecznie dochodzić swoich praw. A jeśli ten artykuł był pomocny, oceń go i udostępnij, wskazując źródło. Dziękujemy!

Proces redakcyjny InterviewMe

Ten artykuł został sprawdzony przez nasz zespół i jest zgodny z procesem redakcyjnym InterviewMe. Zależy nam na dzieleniu się naszą wiedzą oraz dostarczaniu rzetelnych i godnych zaufania porad zawodowych dopasowanych do Twoich potrzeb. Nasze wysokiej jakości treści co roku przyciągają ponad 10 milionów czytelników. Ale na tym nie koniec. Regularnie publikujemy też autorskie badania, aby lepiej rozumieć rynek pracy i jesteśmy dumni, że cytują nas czołowe media w Polsce.

Źródła