Moje konto
Prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy (Przepisy)

Prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy (Przepisy)

Tutaj dowiesz się, jakie prawa i obowiązki ma pracownik oraz pracodawca, a także jakie przepisy je określają (Kodeks pracy, Konstytucja i inne).

Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że prawo pracy dosyć szczegółowo wskazuje prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców.

 

Warto dokładnie znać te przepisy — dzięki temu możemy uniknąć niemiłych niespodzianek w miejscu pracy i związanego z tym stresu.

 

Z tego artykułu dowiesz się:

 

  • jakie prawa i obowiązki ma pracownik oraz pracodawca
  • jakie przepisy regulują ich prawa i obowiązki
  • co zrobić, gdy pracodawca nie przestrzega praw pracownika.

 

Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj.

 

Stwórz CV teraz

 

kreator cv
kreator cv

Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

 

Oto opinia Gosi — jednej z użytkowniczek naszego kreatora:

 

Dzięki takiemu świetnemu CV i listowi dostałam super pracę bardzo szybko!

 

1. Prawa i obowiązki pracownika

 

Podejmując zatrudnienie, pracownik z jednej strony zgadza się na wykonywanie określonych obowiązków, jak również nabywa prawo do określonych świadczeń, korzyści itp.

 

Zakres praw i obowiązków pracownika znajdziemy w różnego rodzaju dokumentach, m.in. regulaminie pracy, przepisach BHP, Kodeksie pracy, treści umowy czy też po prostu Konstytucji.

 

Jakie są podstawowe prawa i obowiązki pracownika? Przedstawiliśmy je poniżej.

 

Prawa pracownika

 

Zgodnie z Kodeksem pracy, każdy pracownik ma m.in.:

 

  • prawo do swobodnie wybranej pracy
  • równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków (dotyczy to w szczególności równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu)
  • prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę
  • prawo do wynagrodzenia w okresie wypowiedzenia
  • prawo do wypoczynku (m.in. urlop wypoczynkowy, urlop okolicznościowy, urlop na żądanie)
  • prawo do urlopów związane z ciążą i opieką nad dzieckiem (urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop wychowawczy)
  • prawo do powrotu do pracy po urlopie bezpłatnym
  • prawo do przerw w pracy
  • prawo do równego traktowania w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
  • prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy
  • prawo powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej
  • prawo powstrzymać się od pracy, w razie gdy jej warunki nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom.

 

Z kolei z Konstytucji wynika prawo m.in. do:

 

  • zrzeszania się w związkach zawodowych
  • wolności wyboru zawodu oraz miejsca pracy
  • bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

 

Obowiązki pracownika

 

Podstawowe obowiązki pracownika są określone w art. 100 Kodeksu pracy. Jest on zobowiązany:

 

  • wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę
  • przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy
  • przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku
  • przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych
  • dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę
  • przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach
  • przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

 

Może Cię także zainteresować: Zakres obowiązków pracownika — co to? Co wpisać?

 

Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj.

 

Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

 

2. Prawa i obowiązki pracodawcy

 

Tak jak pracownik, również pracodawca ma określone prawa i obowiązki. Jakie? Ich listę przedstawiliśmy poniżej.

 

Prawa pracodawcy

 

Pracodawca ma prawo m.in. do:

 

  • kierowania procesem pracy pracownika i rozliczania go z jej efektów
  • egzekwowania od pracownika realizacji obowiązku sumiennego i starannego wykonywania pracy
  • egzekwowania przestrzegania czasu pracy, regulaminu pracy, przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych
  • egzekwowania dbałości o dobro zakładu pracy i ochrony jego mienia
  • egzekwowania zachowania w tajemnicy informacji
  • egzekwowania przestrzegania zasad współżycia społecznego
  • powierzenia pracownikowi na czas przestoju innej pracy, za której wykonanie przysługuje pracownikowi wynagrodzenie
  • polecenia pracownikowi wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych w okolicznościach związanych z koniecznością prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia i zdrowia, ochrony mienia, środowiska czy usunięcia awarii
  • rekompensowania pracy nadliczbowej czasem wolnym
  • nakładania na pracowników kar porządkowych (upomnienia, nagany lub kary pieniężnej)
  • przyznania pracownikowi nagrody i wyróżnienia
  • odwołania pracownika z urlopu wypoczynkowego (w określonych okolicznościach, nieprzewidzianych w chwili rozpoczynania urlopu) lub przesunięcia jego terminu (jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy)
  • udzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego
  • kontrolowania służbowej poczty elektronicznej pracownika na zasadach określonych przepisach prawa pracy
  • dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracownika określonych sum pieniężnych (np. na świadczenia alimentacyjne, kary pieniężne itp.)
  • przyznania pracownikowi podnoszącemu swoje kwalifikacje zawodowe dodatkowych świadczeń.

 

Obowiązki pracodawcy

 

Pracodawca ma m.in. obowiązek:

 

  • poinformować pracowników o zakresie ich obowiązków, sposobie wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz o ich podstawowych uprawnieniach
  • zapewnić pełne wykorzystanie czasu pracy oraz osiąganie przez pracowników wydajnej i jakościowej pracy
  • organizować pracę tak, by zmniejszać jej uciążliwość
  • przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu
  • zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy
  • terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie
  • ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych
  • stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyników ich pracy
  • prowadzić i przechowywać w formie papierowej lub elektronicznej dokumentację pracowniczą (np. akta osobowe)
  • przeciwdziałać mobbingowi.

 

Co robić, gdy pracodawca nie przestrzega Twoich praw?

 

Z badania serwisu LiveCareer wynika, że aż 38% polskich pracowników co najmniej raz doświadczyło łamania ich praw przez pracodawców.

 

Co robić w takiej sytuacji? Oczywiście w pierwszej kolejności najlepiej porozmawiać z przełożonym w cztery oczy. Jeśli nie jest to możliwe (lub nie dało żadnego efektu), warto zwrócić się do działu HR.

 

Jeśli te dwie drogi będą nieskuteczne pracownikowi pozostaje konsultacja i/lub skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. W PIP można otrzymać bezpłatną poradę prawną oraz złożyć anonimową skargę na pracodawcę.

 

Możesz również samodzielnie złożyć pozew do sądu pracy (np. w przypadku niewypłaconego wynagrodzenia lub mobbingu).

 

Może Cię również zainteresować:

 

Musisz napisać również list motywacyjny? W naszym kreatorze znajdziesz nowoczesne wzory do wypełnienia i praktyczne porady. Stwórz list motywacyjny w 5 minut tutaj.

 

Zobacz inne szablony, stwórz list motywacyjny i pobierz dokument w PDF tutaj.

 

Jakie są według Ciebie najważniejsze prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy? Podziel się swoją opinią i doświadczeniem w komentarzu pod artykułem.

Oceń mój artykuł: prawa obowiazki pracownika pracodawcy
Średnia: 5 (1 oceny)
Dziękujemy za ocenę naszego artykułu!
Wojciech Martyński
Ekspert kariery, autor ponad 100 artykułów InterviewMe z poradami dotyczącymi pisania CV i listu motywacyjnego, rozmów kwalifikacyjnych oraz poszukiwania pracy. Swoją wiedzą dzielę się również odpowiadając na pytania w komentarzach.
Linkedin

Podobne artykuły